fbpx

Wapnowanie silnie zakwaszonych pól

wapnowanie wschody

wapnowanie wschody

Stan zakwaszenia gleb w Polsce stanowi jeden z najważniejszych czynników ograniczających produkcję roślinną. Większość gleb, bo ponad 90% w kraju, została wytworzona z kwaśnych skał osadowych, z których następowało intensywnie wymywanie kationów o charakterze zasadowym.

Proces zakwaszania jest wspomagany przez opady, niskie temperatury w okresie jesiennozimowym, a także niewłaściwe procesy mikrobiologiczne. Uważa się bowiem, że czynniki naturalne w sposób znaczący przyczyniają się do obniżania pH. Główne przyczyny tego procesu upatrywane są jednak w działalności człowieka. Najczęściej wymieniane to: kwaśne deszcze, hodowla, uprawa roli, a przede wszystkim intensywne rolnictwo (wysokie nawożenie i zabieranie z plonem dużej ilości kationów zasadowych).

Niedostateczne nawożenie wapnem (ich zużycie dalece odbiega od faktycznych potrzeb) doprowadziło do sytuacji, w której udział gleb bardzo kwaśnych i kwaśnych przekracza w Polsce 50% użytków rolnych, a w niektórych rejonach nawet ponad 80% (rys. 1). Zakwaszenie ma w tym wypadku wielki wpływ na efektywność ekonomiczną prowadzanej produkcji roślinnej, oddziałuje także na właściwości fizyczne i biologiczne gleby. Ta o odczynie obojętnym ma z reguły korzystną strukturę. Dobroczynne działanie wapnowania na grudkowatą strukturę ujawnia się szczególnie na podłożach gliniastych. Od pH w znaczący sposób zależy fauna i flora. Od działalności drobnoustrojów natomiast bezpośrednio lub pośrednio zależą wszystkie niemal właściwości gleby. Szczególnie korzystne znaczenie mają bakterie, zwłaszcza nitryfikacyjne i denitryfikacyjne, których udział rośnie wraz z wzrostem odczynu.

Nowe stanowisko

Rozpoczynając pracę na nowym stanowisku, w pierwszej kolejności powinniśmy zbadać odczyn, szczególnie gdy historia pola jest niejasna lub gdy wiemy, że latami stało one odłogiem. Takie podłoża zazwyczaj są bardzo silnie zakwaszone, z niską zawartością azotu oraz potasu. Fosfor, nawet jeżeli się znajduje w glebie, będzie związany z glinem w postaci nieprzyswajalnej dla roślin. Jeżeli planujemy założenie plantacji wieloletniej, np. sad lub uprawa owoców miękkich, uregulowanie odczynu jest OBOWIĄZKOWE. Długofalowo będzie to skutkowało głównie podniesieniem pH w górnej warstwie profilu glebowego, gdyż możliwości mieszania wapna z glebą będą bardzo ograniczone. Na stanowiskach bardzo zakwaszonych zabieg uzupełniający nie wystarczy, należy przeprowadzić regenerację, co wiąże się z większymi dawkami.

Potrzeby wapnowania w zależności od odczynu i klasy agronomicznej gleby wyjaśnia tabela 1. W przypadku gleby ciężkiej, o pH bliskim 4, skuteczna dawka wynosi 6 t CaO.

Stosując wapno węglanowe, zawierające 50% CaO, należy więc wysiać 12 t. Aplikacja tak wysokiej ilości jednorazowo nie jest wskazana, ponieważ równomierne rozsianie będzie bardzo trudne, a dokładne przemieszanie z glebą praktycznie niewykonalne. Dawkę należy podzielić. Dobrym sposobem jest jej rozłożenie na kolejne lata i stopniowe podnoszenie odczynu. W tym wypadku najlepszym rozwiązaniem jest wapnowanie po orce przed uprawkami. Taki zabieg na pewno nie należy do najłatwiejszych prac polowych, ale daje on nam pewność, że kiełkujące rośliny znajdują się w odkwaszonej warstwie powierzchniowej. Jeżeli zdecydujemy się działać na ściernisku, należy je bardzo dobrze przemieszać z glebą, stosując do tego kultywator ścierniskowy lub bronę talerzową. Wapnując pole przed orką, nawet po bardzo dobrym wymieszaniu z glebą, należy się liczyć z tym, że wyorzemy warstwę zakwaszoną. Będzie to utrudniało rozwój upraw w początkowych fazach.

Jeżeli jesteśmy zmuszeni do podania bardzo wysokiej dawki w jednym roku (powyżej 6 t), należy ją rozłożyć pomiędzy uprawkami, np. 50%/50%. Pierwszą część stosujemy na ściernisko, pamiętając o bardzo dobrym przemieszaniu z glebą, drugą natomiast bezpośrednio po orce przed uprawieniem gleby. W przypadku uprawy bezorkowej należy wprowadzić od 4 t na gleby bardzo lekkie, do 6 t na bardzo ciężkie, pozostałą ilość przerzucić na następne lata w dawce 2 t/ha/rok.

Kategoria agronomiczna glebOcena potrzeb wapnowania dla pHKCl
koniecznepotrzebnewskazaneograniczone*zbędne
Bardzo lekkiedo 4,04,1-4,54,6-5,05,1-5,5od 5,6
Lekkiedo 4,54,6-5,05,1-5,55,6-6,0od 6,1
Średniedo 5,05,1-5,55,6-6,06,1-6,5od 6,6
Ciężkiedo 5,55,6-6,06,1-6,56,6-7,0od 7,1
Użytki zielonedo 5,05,1-5,55,6-6,0--

*optymalny zakres odczynu dla danej kategorii agronomicznej gleby
Tab. 1. Ocena potrzeb wapnowania gleb mineralnych (wg IUNG PIB).

Kategoria agronomiczna glebOcena potrzeb wapnowania dla pHKCl
koniecznepotrzebnewskazaneograniczone
Bardzo lekkie3,02,01,0-
Lekkie3,52,51,5-
Średnie4,53,01,71,0
Ciężkie6,03,02,01,0

Tab. 2. Zalecane dawki nawozów wapniowych [w CaO, t/ha].

Na co warto zwrócić uwagę?

Przy zakupie warto zwrócić uwagę na wiek geologiczny surowca. Im starszy, tym niższa jego reaktywność, a co za tym idzie wolniejsze podnoszenie odczynu. Wśród wapieni węglanowych możemy wyróżnić Nordkalk Standard Cal – wydobywany ze złoża unikatowego w skali europejskiej. Dzięki pochodzącym z początku okresu jury pokładom uzyskuje się nawóz o bardzo wysokiej reaktywności i jednocześnie wysokiej koncentracji wapnia.

Uregulowany odczyn gleby jest podstawą do odpowiedniego wykorzystania NPK przez rośliny. Przyjmuje się, że w kwaśnym środowisku uprawy są w sta-nie przyswoić poniżej 30% zastosowanych nawozów. Wraz ze wzrostem pH gleby wzrasta przyswajalność azotu, fosforu oraz potasu.

Należy pamiętać o tym, że duże ilości wapna w jednym roku mogą ograniczyć przyswajalność fosforu, w związku z tym nawozy NPK trzeba wprowadzać w odstępie kilku tygodni po jego wysianiu. W przypadku intensywnego wapnowania powinniśmy pamiętać o zastosowaniu mikroelementów, zwłaszcza miedzi, manganu i cynku, a w rzepaku – boru i manganu w formie dolistnej, gdyż wysoki odczyn zmniejsza intensywność pobierania tych mikroelementów z gleby.



Polecamy również

Stan zakwaszenia gleb w Polsce stanowi jeden z najważniejszych czynników ograniczających produkcję roślinną. Większość gleb, bo ponad 90% w kraju, została wytworzona z kwaśnych skał osadowych, z których następowało intensywnie wymywanie kationów o charakterze zasadowym.