Czy kukurydza to zboże?

W przypadku porównywania poszczególnych gatunków roślin uprawnych warto w pierwszej kolejności przeanalizować systematykę, czyli przynależność botaniczną. Kukurydza i zboża kłosowe oraz owies, którego kwiatostanem jest wiecha, zaliczane są do rodziny wiechlinowatych (Poaceae, zwane dawniej Gramineae). Wymienione gatunki łączy kilka cech wspólnych w budowie:

• źdźbło — łodyga podzielona na odcinki przez węzły (kolanka), w których występują komórki odpowiedzialne za jej wydłużanie, bardzo często pusta w środku
• budowa liścia — liście są równowąskie, podłużne z równolegle ułożonymi nerwami
• ziarniak — typ owocu suchego, w którym łupina nasienna zrasta się z owocnią, tworząc jedną całość
• wiecha — owies nie wytwarza kłosa, tylko podobnie jak kukurydza wiechę

Ponieważ kryterium botaniczne jest nadrzędne w wobec cech użytkowych, kukurydzę zaliczono do tej samej rodziny co zboża kłosowe.

Kukurydza jest lepiej przygotowana do wzrostu w wysokich temperaturach w porównaniu ze zbożami kłosowymi. Kukurydza osiąga największą wydajność fotosyntezy przy temperaturze powietrza rzędu 30-34°C. W przypadku innych gatunków zbóż uprawianych w Polsce intensywność fotosyntezy znacznie spada w tym zakresie temperatur w wyniku tzw. fotooddychania (fotorespiracji).

Zjawisko to wiąże się z zamykaniem aparatów szparkowych i wzrostem względnego stężenia tlenu w roślinie. W efekcie tlen jest włączany w proces biochemiczny zamiast dwutlenku węgla.

Typy fotosyntezy

• Typ fotosyntezy C3 — dotyczy takich gatunków zbóż jak pszenica, jęczmień, żyto, pszenżyto, owies. Jego nazwa pochodzi od liczby atomów węgla (C) w związku, który jest pierwszym produktem wiązania CO₂.
• Typ fotosyntezy C4 — jest charakterystyczny między innymi dla kukurydzy (również proso, sorgo), która wykształciła mechanizm zwiększania koncentracji CO₂. Produktem syntezy jest związek organiczny zawierający 4 atomy węgla, stąd nazwa tego rodzaju fotosyntezy.

Różnice w przebiegu fotosyntezy mają także wpływ na potrzeby wodne oraz tolerancję na przymrozki, znacznie niższą u kukurydzy niż u jarych zbóż kłosowych.

Biorąc pod uwagę, że kukurydza zaliczana jest do zbóż warto wskazać agrofagi, które mogą stanowić zagrożenie dla uprawy kukurydzy oraz zbóż kłosowych. Rozpatrując zakres chwastów występujących w uprawach, można wskazać, że spektrum chwastów dwuliściennych jest podobne, zwłaszcza w porównaniu ze zbożami jarymi. Natomiast wśród chwastów jednoliściennych w kukurydzy gatunkiem dominującym jest chwastnica jednostronna, która nawet w zbożach jarych nie jest dużym problemem.

Główne wspólne szkodniki

W przypadku szkodników warto wskazać ploniarkę zbożówkę oraz mszyce. Duże znaczenie gospodarcze mają mszyce, które podczas zbioru kukurydzy przemieszczają się na pobliskie pola pszenicy ozimej i jęczmienia ozimego.

Są one wektorami wirusów, a zwłaszcza wirusa BYDV. Powoduje on żółtą karłowatość jęczmienia, która występuje na obu wymienionych gatunkach zbóż i powoduje znaczne straty w plonie.

Kukurydza uznawana jest za roślinę o bardzo dobrej zdrowotności, a zboża kłosowe — o zdrowotności średniej. W zbożach kłosowych występuje więcej chorób, ale są one ograniczane przy pomocy zabiegów fungicydowych. W kukurydzy obecnie największym zagrożeniem dla plonu ziarna jest fuzarioza kolb oraz fuzarioza łodyg. Powodowane są one przez grzyby z rodzaju Fusarium. Grzyby z tego samego rodzaju powodują także w zbożach fuzaryjną zgorzel podstawy źdźbła i korzeni oraz fuzariozę kłosów.

Dlatego też w uprawie następczej po kukurydzy na ziarno lub na kiszonkę należy spodziewać się większej presji ze strony wymienionych chorób. Grzyby z rodzaju Fusarium są też sprawcami zgorzeli siewek, dlatego decydując się na uprawę zbóż kłosowych po kukurydzy, warto zastosować odpowiednio dobrą zaprawę nasienną.

Kukurydza i zboża kłosowe mają wspólne cechy morfologiczne, dlatego zalicza się je do jednej rodziny wiechlinowatych. Rośliny te wyraźnie różnią się wyglądem, ale w obu przypadkach plonem jest ten sam typ owocu — suchy ziarniak. Decydując się na uprawę zbóż kłosowych po kukurydzy lub w jej sąsiedztwie warto pamiętać o agrofagach, które mogą stanowić dla nich zagrożenie.