Zakiszanie kukurydzy w silosie – ubijanie, fermentacja i zabezpieczenie kiszonki

Dobrze przygotowaną kiszonkę można rozpoznać po jednolitej, zwartej strukturze, przyjemnym zapachu i braku widocznych oznak psucia. Uzyskanie takiego efektu wymaga dopilnowania wszystkich etapów: od zbioru w odpowiednim terminie i rozdrobnienia kukurydzy, przez dokładne ubicie masy, aż po szczelne zabezpieczenie silosu.

Każdy błąd popełniony na tym etapie może oznaczać straty. Powietrze pozostające w masie sprzyja rozwojowi grzybów i pleśni, a całe, nierozdrobnione ziarna ograniczają wykorzystanie energii zawartej w paszy. Dlatego przy zakiszaniu kukurydzy liczy się nie tylko tempo pracy, ale przede wszystkim jej dokładność.

Proces przygotowania kiszonki rozpoczyna się jeszcze przed wjazdem pierwszej przyczepy do silosu. Podstawą jest zbiór kukurydzy w odpowiednim terminie, przy właściwej zawartości suchej masy.

Zbyt wilgotny materiał może sprzyjać powstawaniu wycieków i niepożądanym procesom fermentacyjnym. Z kolei przesuszoną kukurydzę znacznie trudniej dokładnie ubić. W masie pozostaje wówczas więcej powietrza, co zwiększa ryzyko zagrzewania i psucia się kiszonki.

Na efekt zakiszania wpływają przede wszystkim:

• odpowiedni termin zbioru
• właściwa zawartość suchej masy
• równomierne rozdrobnienie roślin
• dokładne naruszenie ziarna
• sprawne napełnienie i ubicie silosu
• szybkie odcięcie dostępu powietrza
• prawidłowy przebieg fermentacji
• szczelne zabezpieczenie folią

Więcej informacji dotyczących wyboru odmiany i terminu zbioru znajdziecie w artykule: Jak wyprodukować dobrą kiszonkę z kukurydzy? Natomiast w tym materiale skupiamy się na tym, co dzieje się od momentu rozdrobnienia kukurydzy do zamknięcia silosu.

Równomierne rozdrobnienie materiału ułatwia jego rozłożenie i zagęszczenie w silosie. Im bardziej jednorodna jest masa, tym skuteczniej można ograniczyć przestrzenie wypełnione powietrzem i stworzyć warunki beztlenowe potrzebne do rozpoczęcia fermentacji.

Szczególnej kontroli wymagają ziarna kukurydzy. Powinny być wyraźnie naruszone przez sieczkarnię. Całe ziarno może przejść przez przewód pokarmowy zwierzęcia bez pełnego wykorzystania zawartej w nim skrobi. Oznacza to stratę części energii, która powinna pracować na wynik produkcyjny stada.

Dlatego jakość rozdrobnienia warto kontrolować już podczas zbioru. Pozwala to szybko skorygować ustawienia sieczkarni i uniknąć sytuacji, w której do silosu trafia większa partia materiału z niedostatecznie uszkodzonym ziarnem.

Głównym zadaniem ubijania jest usunięcie powietrza znajdującego się pomiędzy cząstkami zakiszanej masy. Fermentacja kiszonki powinna przebiegać w warunkach beztlenowych. Jeżeli w materiale pozostanie powietrze, rozwijają się mikroorganizmy odpowiedzialne za zagrzewanie i psucie paszy.

Niedokładne ubicie może prowadzić do:

• rozwoju grzybów i pleśni
• wolniejszego obniżania pH
• strat suchej masy i energii
• pogorszenia smakowitości paszy
• zagrzewania się kiszonki po otwarciu
• powstawania zepsutych warstw, których nie należy przeznaczać do skarmiania

Samo zwiększenie ciężaru sprzętu nie rozwiązuje jednak każdego problemu. Liczą się również równomierne rozprowadzanie kolejnych partii materiału, systematyczne zagęszczanie całej powierzchni oraz dopasowanie tempa napełniania silosu do możliwości sprzętu pracującego przy ubijaniu.

Jednym z najbardziej newralgicznych miejsc są strefy przy ścianach i narożnikach silosu. Dostęp sprzętu jest tam utrudniony, dlatego masa może pozostać luźniejsza niż w części środkowej.

Jeżeli kukurydza nie zostanie dokładnie zagęszczona przy krawędziach, pozostające w niej powietrze zwiększy ryzyko rozwoju pleśni i grzybów. Nieszczelności mogą również sprzyjać przedostawaniu się wody opadowej do wnętrza silosu.

Podczas pracy należy więc zwrócić szczególną uwagę na:

• równomierne rozłożenie materiału przy ścianach
• dokładne zagęszczenie bocznych stref silosu
• zabezpieczenie połączenia folii ze ścianami
• szczelne zamknięcie krawędzi i narożników
• równomierny docisk folii na całej powierzchni

Dobra jakość środkowej części silosu nie zrekompensuje strat powstających przy jego brzegach. To właśnie tam najczęściej pojawiają się pierwsze oznaki nieszczelności i psucia kiszonki.

Po odcięciu dostępu powietrza rozpoczyna się właściwy proces zakiszania. Bakterie fermentacji mlekowej wykorzystują cukry znajdujące się w materiale i produkują kwas mlekowy. Prowadzi to do obniżenia pH oraz zahamowania rozwoju niepożądanych mikroorganizmów.

Im szybciej powstaną stabilne warunki beztlenowe i obniży się pH, tym mniejsze jest ryzyko strat wartości pokarmowej. Z tego powodu na jakość fermentacji bezpośrednio wpływają wcześniejsze działania: właściwy termin zbioru, rozdrobnienie materiału, dokładne ubicie i natychmiastowe przykrycie - zamknięcie silosu.

Schemat jest prosty:

prawidłowe rozdrobnienie → dokładne ubicie → odcięcie tlenu → szybkie obniżenie pH → stabilna kiszonka.

Jeżeli jeden z tych etapów zostanie wykonany niedokładnie, wzrasta ryzyko zaburzenia fermentacji i pogorszenia trwałości paszy.

Proces fermentacji można wspomóc preparatem zawierającym wyselekcjonowane bakterie fermentacji mlekowej. Zakiszacz pomaga szybciej ukierunkować fermentację, obniżyć pH i ograniczyć rozwój niepożądanej mikroflory.

Takim preparatem jest Silomax, który zawiera pięć szczepów bakterii fermentacji mlekowej. Wśród nich znajduje się między innymi Lactobacillus buchneri – bakteria wspierająca stabilność tlenową kiszonki, czyli jej odporność na zagrzewanie po otwarciu silosu.

Zastosowanie zakiszacza może wspierać:

• szybkie obniżenie pH
• prawidłowy przebieg fermentacji
• ograniczenie rozwoju grzybów i pleśni
• zachowanie wartości pokarmowej
• poprawę stabilności kiszonki po otwarciu
• zwiększenie smakowitości paszy

Preparat nie zastąpi jednak prawidłowego rozdrobnienia, ubicia i zabezpieczenia materiału. Jest elementem kompletnej technologii zakiszania, a nie sposobem na skorygowanie wszystkich błędów popełnionych podczas napełniania silosu.

Silomax może być stosowany nie tylko do kukurydzy, lecz także do zakiszania traw, lucerny, zielonek zbożowych, wysłodków buraczanych czy młóta browarnianego. W przypadku trudniej zakiszających się materiałów wsparcie odpowiednio dobranych bakterii może mieć szczególne znaczenie.

Po zakończeniu ubijania silos należy możliwie szybko i szczelnie przykryć folią kiszonkarską. Pozostawienie masy bez zabezpieczenia umożliwia dalszy dostęp tlenu i zwiększa ryzyko strat jeszcze przed rozpoczęciem stabilnej fermentacji.

Skuteczne zabezpieczenie może składać się z dwóch warstw:

1. transparentnej folii podkładowej
2. czarno-białej folii wierzchniej

Obie folie pełnią inne funkcje i wzajemnie się uzupełniają.

Folia podkładowa bezpośrednio na kiszonkę

Nazwa „folia podkładowa” nie oznacza, że należy umieścić ją na dnie silosu. Rozkłada się ją bezpośrednio na powierzchni dokładnie ubitej kukurydzy, pod właściwą folią wierzchnią.

Cienka i elastyczna folia dopasowuje się do nierówności zakiszanej masy. Powstająca pod nią wilgoć ułatwia przyleganie folii do powierzchni kiszonki i ogranicza ilość pozostającego tam powietrza.

W materiale prezentowana jest folia podkładowa o grubości 40 mikronów. Jej zadaniem jest przede wszystkim dokładne przyleganie do kiszonki. Nie stanowi ona jednak samodzielnego zabezpieczenia, ponieważ nie posiada odporności na promieniowanie UV i uszkodzenia mechaniczne jak folia wierzchnia.

Folia wierzchnia chroni silos

Na folię podkładową należy rozłożyć właściwą folię kiszonkarską. W prezentowanym rozwiązaniu jest to folia czarno-biała o grubości 120 mikronów, odporna na działanie promieniowania UV, rozciąganie i przebicie.

Warstwa wierzchnia odpowiada za ochronę silosu przed:

• dopływem powietrza
• opadami atmosferycznymi
• promieniowaniem słonecznym
• uszkodzeniami mechanicznymi
• podwiewaniem i przesuwaniem folii

Połączenie folii podkładowej i wierzchniej tworzy skuteczniejszy system zabezpieczenia niż zastosowanie wyłącznie jednej warstwy folii czarno białej. Nie chodzi przy tym jedynie o sumę ich grubości. Każda z folii pełni inną funkcję: pierwsza przylega do masy, a druga chroni cały silos od zewnątrz.

Równomierne dociążenie folii

Samo rozłożenie folii nie wystarczy. Trzeba ją równomiernie docisnąć, wykorzystując przeznaczone do tego worki obciążeniowe lub inne rozwiązanie zapewniające stabilne zabezpieczenie całej powierzchni.

Szczególnej uwagi wymagają:

• brzegi silosu
• strefy przy ścianach
• narożniki
• punkty narażone na podwiewanie

Po zamknięciu silosu należy regularnie kontrolować stan zabezpieczenia. Każde uszkodzenie folii powinno zostać szybko naprawione, zanim powietrze i woda przedostaną się do zakiszonej masy.

Zagrzewanie kiszonki po otwarciu jest najczęściej związane z ponownym dostępem tlenu. Aktywują się wówczas grzyby i pleśń oraz inne mikroorganizmy tlenowe, które zużywają składniki pokarmowe i podnoszą temperaturę paszy.

Odporność kiszonki na ten proces nazywana jest stabilnością tlenową. Wpływa na nią cały wcześniejszy przebieg produkcji:

• jakość zebranego surowca
• stopień rozdrobnienia
• dokładność ubicia
• szybkość zamknięcia silosu
• przebieg fermentacji
• szczelność zastosowanych folii
• sposób wybierania paszy

Po otwarciu należy utrzymywać możliwie równą i czystą powierzchnię czoła silosu. Nie powinno się nadmiernie rozluźniać masy, która nie zostanie od razu pobrana do skarmiania. Pozwala to ograniczyć głębokość przenikania powietrza i zmniejszyć ryzyko wtórnej fermentacji.

Dobra kiszonka nie jest efektem jednego produktu lub pojedynczej czynności. Powstaje dzięki konsekwentnemu wykonaniu całego procesu:

1. Zbierz kukurydzę przy odpowiedniej zawartości suchej masy
2. Równomiernie rozdrobnij rośliny
3. Sprawdź, czy wszystkie ziarna zostały naruszone
4. Rozkładaj materiał równomiernie w silosie
5. Dokładnie zagęść całą masę, szczególnie przy ścianach
6. W razie potrzeby zastosuj odpowiedni zakiszacz do kiszonki
7. Jak najszybciej odetnij dopływ powietrza
8. Zastosuj folię podkładową i folię wierzchnią
9. Dokładnie zabezpiecz oraz równomiernie dociąż brzegi
10. Kontroluj szczelność silosu podczas całego okresu przechowywania

Prawidłowe ubicie, stabilna fermentacja i szczelne zabezpieczenie pozwalają ograniczyć straty oraz zachować wartość energetyczną i pokarmową kukurydzy. To inwestycja w paszę, która przez kolejne miesiące będzie wpływała na zdrowotność stada i wynik ekonomiczny produkcji.