Pole po kukurydzy — Jak zagospodarować resztki po kukurydzy?

Po zbiorze kukurydzy na ziarno na jednym hektarze może pozostać od 16 do 25 ton świeżej masy roślinnej. Jej ilość zależy między innymi od uzyskanego plonu, udziału łodyg i liści oraz wilgotności biomasy.

Przy plonie ziarna na poziomie 10–12 t/ha może to odpowiadać około 8–10 ton suchej masy resztek pożniwnych. To duży zasób materii organicznej, ale jednocześnie poważne wyzwanie dla uprawy gleby i siewu rośliny następczej.

Problemem jest przede wszystkim budowa łodyg kukurydzy. Zawierają one dużo ligniny, która tworzy naturalną barierę chroniącą włókna celulozy przed rozkładem resztek pożniwnych. Im bardziej zasuszone są rośliny, tym wolniej przebiega ich rozkład.

Za rozkład materii organicznej odpowiadają mikroorganizmy glebowe, przede wszystkim bakterie oraz grzyby saprofityczne. To one przekształcają pozostałości roślinne i uwalniają związane w nich składniki pokarmowe.

Grube, twarde i słabo rozdrobnione łodygi kukurydzy mają jednak niewielką powierzchnię kontaktu z glebą. Mikroorganizmy mają do nich ograniczony dostęp, dlatego proces mineralizacji przebiega wolniej. Nierozłożone fragmenty mogą pozostawać na polu przez wiele miesięcy, a nawet do kolejnego sezonu.

Tempo przemian zależy od:

• stopnia rozdrobnienia resztek
• ich równomiernego rozłożenia
• wilgotności i temperatury gleby
• dostępu tlenu
• aktywności biologicznej gleby
• sposobu oraz głębokości zagospodarowania resztek

Nierównomiernie rozmieszczona warstwa łodyg i liści utrudnia prawidłową pracę narzędzi uprawowych oraz siewnika. Może prowadzić do różnic w głębokości siewu, pogorszenia kontaktu ziarna z glebą i nierównych wschodów.

Jednym z zagrożeń jest tzw. hairpinning. Dochodzi do niego, gdy redlica, zamiast przeciąć resztkę roślinną, wciska ją w bruzdę siewną razem z nasionem. Fragment łodygi lub liścia pozostaje wówczas pomiędzy ziarnem a glebą i ogranicza dostęp do wody.

Konsekwencją mogą być:

• opóźnione i nierównomierne wschody
• zróżnicowanie faz rozwojowych roślin
• słabsze ukorzenianie siewek
• utrudnione pobieranie wody i składników pokarmowych
• większa podatność młodych roślin na niekorzystne warunki oraz infekcje

Dlatego przygotowanie stanowiska po kukurydzy nie powinno ograniczać się do jednego przejazdu narzędziem uprawowym. Najpierw trzeba zadbać o dokładne rozdrobnienie i równomierne rozmieszczenie pozostałości roślin na powierzchni gleby oraz w warstwie uprawnej gleby.

Pozostawione na powierzchni pola łodygi i liście mogą być miejscem przetrwania patogenów powodujących choroby fuzaryjne. Znajdujące się na nich zarodniki mogą zwiększać zagrożenie dla kolejnych upraw, szczególnie przy dużym udziale zbóż i kukurydzy w zmianowaniu. Z resztkami pożniwnymi mogą być związane między innymi:

• zgorzel siewek
• fuzarioza kolb
• fuzaryjna zgorzel podstawy źdźbła

Łodygi kukurydzy są również miejscem zimowania larw omacnicy prosowianki. Dokładne rozdrobnienie materiału ogranicza liczbę całych fragmentów, w których szkodnik może przetrwać zimę. Następnie należy wymieszać pozostałości z glebą i stworzyć warunki sprzyjające ich możliwie szybkiemu rozkładowi.

Samo zastosowanie preparatu biologicznego nie zastępuje mechanicznego niszczenia łodyg. Najlepsze efekty daje połączenie obu działań.

1. Dokładnie rozdrobnić resztki

Pierwszym etapem powinno być rozdrobnienie łodyg i liści. Można wykorzystać rozdrabniacz zamontowany w kombajnie i wykonać przejazd mulczerem.

Im mniejsze są fragmenty roślin, tym większa staje się powierzchnia dostępna dla mikroorganizmów. Rozdrobnienie ułatwia także ich późniejsze, równomierne wymieszanie z glebą.

Szczególnej uwagi wymagają dolne części łodyg. Powinny zostać rozbite możliwie nisko, ponieważ właśnie w nich mogą zimować larwy omacnicy prosowianki.

2. Równomiernie rozłożyć materiał na polu

Nawet dobrze pocięte resztki mogą utrudniać siew, jeśli znajdą się w grubych pasach za kombajnem. Warto więc sprawdzić działanie rozdrabniacza i rozrzutnika, zwłaszcza przy zbiorze szerokim hederem.

Celem jest równomierne pokrycie całej szerokości roboczej. Pozwala to uniknąć miejsc, w których redlice będą pracowały w grubej warstwie materiału organicznego.

3. Wesprzeć biologiczny rozkład resztek

Po rozdrobnieniu można zastosować preparat biologiczny wspierający mikroorganizmy odpowiedzialne za rozkład celulozy i ligniny. W materiale filmowym gospodarstwo wykorzystuje w tym celu preparat Convert SL.

Zawarte w tego typu rozwiązaniach pożyteczne mikroorganizmy i wytwarzane przez nie enzymy wspomagają przemiany materii organicznej. Przy zachowaniu odpowiednich warunków mogą przyspieszać humifikację i mineralizację oraz stopniowe uwalnianie składników pokarmowych związanych w resztkach.

Skuteczność zabiegu zależy jednak od warunków panujących na polu. Mikroorganizmy potrzebują przede wszystkim odpowiedniej wilgotności, temperatury, dostępu do tlenu i kontaktu preparatu z rozdrobnionym materiałem.

4. Płytko wymieszać resztki z glebą

Po aplikacji preparatu resztki należy możliwie szybko wymieszać z glebą. W praktyce można wykorzystać bronę talerzową lub inne narzędzie dobrane do ilości materiału i warunków na polu.

Rekomendowana w materiale głębokość pierwszego wymieszania wynosi około 5–10 cm. W tej warstwie resztki mają dostęp zarówno do wilgoci, jak i tlenu, dzięki czemu rozkład może przebiegać intensywniej.

Zbyt głębokie umieszczenie dużej ilości świeżej masy ogranicza dostęp tlenu. Z kolei pozostawienie jej wyłącznie na powierzchni zmniejsza kontakt z glebą i może spowolnić działanie mikroorganizmów.

5. Dobrać dalszą uprawę do rośliny następczej

Sposób przygotowania stanowiska powinien uwzględniać gatunek, który zostanie wysiany lub posadzony po kukurydzy. W gospodarstwie pokazanym w materiale po rozdrobnieniu resztek, aplikacji preparatu biologicznego i pracy brony talerzowej pole może zostać przygotowane bezorkowo pod siew pszenicy.

Jeżeli po kukurydzy planowana jest uprawa ziemniaków lub innego gatunku wymagającego głębszego, intensywniejszego przygotowania stanowiska, konieczne może być zastosowanie pługa.

Niezależnie od systemu uprawy celem powinno być uzyskanie jednorodnej warstwy siewnej bez skupisk łodyg i liści w bruździe siewnej.

Łodygi, liście i korzenie kukurydzy zawierają azot, fosfor, potas oraz węgiel. Dopóki materiał pozostaje nierozłożony, składniki są związane w tkankach i nie mogą zostać wykorzystane przez kolejną uprawę.

Ich odzyskanie wymaga czasu oraz aktywności mikroorganizmów. Dlatego resztek nie należy traktować wyłącznie jako odpadu utrudniającego siew. Po odpowiednim rozdrobnieniu i wymieszaniu z glebą stają się one elementem obiegu materii organicznej.

Systematyczne zagospodarowanie resztek może wspierać:

• odbudowę zasobów materii organicznej
• zwiększenie aktywności biologicznej gleby
• tworzenie próchnicy
• poprawę struktury i właściwości wodnych gleby
• stopniowy powrót składników pokarmowych do obiegu