Susza hydrologiczna w Polsce – jak niedobory wody na polach wpływają na uprawy?

Ten sezon dobitnie pokazał, że na suszę hydrologiczną nie da się zareagować, kiedy już jest widoczna na polu. Rolnik, który w 2026 roku czekał na „pewne” sygnały, tracił potencjał plonowania już w marcu/kwietniu. Dlatego w technologii uprawy coraz ważniejsze miejsce zajmuje profilaktyczne budowanie odporności roślin na stres suszy – i do tego właśnie został stworzony Aquaman SL od firmy AgroBiotics.

Sezon zaczął się z suszą hydrologiczną jeszcze przed pełnym startem wegetacji. Według IMGW-PIB styczeń i luty były bardzo suche, a od marca opady spadły do poziomu notowanego raz na kilkadziesiąt lat.

Opady wyniosły ok. 28,6% normy z lat 1991–2020, co według IMGW-PIB czyni go najsuchszym marcem w historii regularnych pomiarów. Jednocześnie miesiąc ten sklasyfikowano jako ekstremalnie ciepły, więc wegetacja ruszyła wcześnie, a parowanie szybko wyczerpywało zimowe zapasy wody. Klimatyczny bilans wodny (KBW) był ujemny w większości kraju, do –80 mm.

Średnio spadło zaledwie 11 mm deszczu, czyli 30,2% normy. Na większości stacji suma nie przekroczyła 30% normy, a w Opolu wyniosła tylko 5%. Miesiąc był przy tym chłodny, z przymrozkami do –7,5 °C, co dodatkowo stresowało rośliny w kluczowej fazie krzewienia i wznowienia wegetacji.

Opady osiągnęły 38 mm (59,7% normy), a w Mławie, Lesznie, Sulejowie i Płocku poniżej 20 mm. Parowanie w centrum kraju sięgało 120 mm, więc KBW spadał do –100 mm. Skumulowany niedobór opadów od stycznia przekroczył 100 mm.

System Monitoringu Suszy Rolniczej IUNG-PIB pokazał, jak szybko sytuacja eskalowała. W pierwszym raporcie (21 marca – 20 maja) suszę stwierdzono w zbożach jarych w 334 gminach (ok. 13%), w ozimych w 179 gminach i w truskawkach. Do końca czerwca obraz zmienił się dramatycznie — szczegóły w poniższej tabeli.

Średni KBW dla kraju w okresie 1 maja – 30 czerwca wyniósł –128,9 mm, a na Podkarpaciu i Lubelszczyźnie spadł do ok. –210 mm. W zbożach jarych i ozimych suszę stwierdzono w 100% gmin województw kujawsko-pomorskiego i mazowieckiego oraz w ponad 97% gmin lubelskiego.

Aquaman SL nie dostarcza wody – sprawia, że roślina dłużej i lepiej gospodaruje tą, którą mają. Produkt zawiera szczep bakterii Pseudomonas sp. pochodzący z polskich gleb, który jest jednocześnie egzofitem (zasiedla ryzosferę i powierzchnię rośliny) oraz endofitem (namnaża się wewnątrz tkanek i przemieszcza z sokami komórkowymi).

W glebie bakterie wydzielają śluzowate polimery – egzopolisacharydy (EPS), które działają jak mikrogąbki: wiążą wodę w ryzosferze i stabilizują agregaty glebowe wokół korzeni. W warunkach deficytu wilgoci glebowej związki te "oddają" wodę — może być ona wykorzystana przez system korzeniowy.

W części podziemnej i nadziemnej bakterie wydzielają trehalozę nazywaną „cukrem przeżycia”. Chroni ona błony komórkowe podczas odwodnienia i pozwala im szybciej się zregenerować przy ponownej dostępności wody w roślinie. W naszym klimacie rośliny praktycznie nie syntetyzują trehalozy, dlatego jej dostarczenie przez bakterie realnie wzmacnia strategię przetrwania w warunkach deficytu wody w glebie.