Rośliny jare — zboża i inne uprawy wysiewane wiosną

W porównaniu ze zbożami ozimymi formy jare mają genetycznie niższy potencjał plonowania, dlatego też są mniej chętnie wybierane. Stanowią mniejszy udział w strukturze zasiewów. Wyjątkiem jest owies. Forma jara owsa zdecydowanie dominuje nad formą ozimą, która w Polsce wysiewana jest zaledwie na kilku tysiącach hektarów.

Spośród zbóż jarych największy areał zajmuje owies (ponad 519 tysięcy hektarów), na kolejnym miejscach plasuje się jęczmień jary, pszenica jara oraz pszenżyto i żyto jare. Ostatnie dwa z wymienionych gatunków zbóż prowadzone są głównie w sposób ekstensywny, czyli przy ograniczonym stosowaniu nawożenia mineralnego i środków ochrony roślin.

Zdecydowanie najpopularniejszą uprawą jarą w Polsce jest kukurydza. Jej powierzchnia zasiewów zdecydowanie przewyższa pozostałe gatunki wysiewane wiosną. Areał, który zajmuje, w ciągu ostatnich trzech lat nie spadł poniżej 1,8 mln hektarów.

Wynika z tego jednoznacznie, że uprawa kukurydzy pod względem zajmowanej powierzchni zajmuje drugie miejsce, zaraz po pszenicy ozimej. Obecnie nic nie wskazuje, że będzie miało miejsce zmniejszenie zainteresowania jej uprawą.

Rośliny okopowe stanowią wiele gatunków roślin uprawnych. Największy udział w strukturze upraw ma burak cukrowy (w 2025 roku było to blisko 260 tys. ha) i ziemniak (w 2025 roku - ponad 210 tys. ha)**, natomiast nie można pominąć także licznych gatunków warzyw uprawianych w gruncie.

Uprawa roślin okopowych prowadzona jest zwykle w pobliżu zakładów zajmujących się ich przerobem, stąd też duże zróżnicowanie regionalne w powierzchni ich zasiewów.

Wprowadzenie roślin strączkowych do zmianowania wpływa korzystnie na stanowisko oraz zwiększa liczbę uprawianych gatunków. Przekłada się to bezpośrednio na zwiększenie plonowania roślin uprawianych następczo, ale także na zmniejszenie presji chorób wynikających z uproszczonego płodozmianu.

Największy udział w strukturze zasiewów roślin strączkowych grubonasiennych ma łubin wąskolistny oraz groch. Warto podkreślić, że rośnie także powierzchnia uprawy soi, która w 2025 roku osiągnęła rekordowy udział w strukturze zasiewów. W 2023 roku uprawiano 335 040 ha łubinów, soi, grochu, natomiast w 2025 roku aż 462 776 ha tych samych gatunków.

Rośliny jare oleiste

Rzepak ozimy jest najpopularniejszą rośliną oleistą w Polsce. Pozostałe gatunki, z których nasion tłoczony jest olej, zajmują zdecydowanie mniejszą powierzchnię zasiewów. Do roślin jarych wykorzystywanych przez przemysł olejarski zalicza się: słonecznik, rzepak jary, len, gorczyce i soję, która wykorzystywana jest w Polsce głównie jako źródło białka w paszy.