Czy wirus żółtaczki rzepy (TuYV) obniża plon rzepaku?
Mateusz Gniatkowski
TuYV jest obecnie najgroźniejszą chorobą wirusową występującą w uprawie rzepaku ozimego. W ostatnich latach można było zaobserwować zwiększone nasilenie występowania choroby i jest to bezpośrednio związane z przebiegiem pogody sprzyjającej wzrostowi liczebności mszyc jesienią.
Wirus żółtaczki rzepy (TuYV) podobnie jak inne choroby wirusowe występujące w uprawach polowych, nie może być zwalczany przy pomocy dostępnych rozwiązań. Dlatego tak ważne w ograniczaniu strat powodowanych przez tę chorobę są działania zapobiegawcze.
Kiedy dochodzi do infekcji i jakie są objawy wirusa żółtaczki rzepy (TuYV)?
Mszyce będące wektorem wirusa infekują rośliny rzepaku jesienią. Choroba w roślinach rozwija się intensywnie, ponieważ pierwsze objawy choroby widoczne są jeszcze przed spoczynkiem zimowym – późną jesienią. Objawy są mało charakterystyczne: fioletowo-purpurowe przebarwienie wzdłuż brzegów blaszki liściowej.
Symptomy TuYV są często mylone z objawami niedoboru azotu i fosforu, które w tym okresie mogą występować w rzepaku i być spowodowane np. niską temperaturą lub uszkodzeniem systemu korzeniowego przez larwy śmietki.
Rośliny porażone chorobą wolniej rosną i słabiej regenerują się po wznowieniu wegetacji oraz mają karłowaty pokrój. W efekcie czego nie mogą realizować genetycznego potencjału plonowania – spada plon nasion oraz bardzo często także ich zaolejenie.
Co jest wektorem wirusa żółtaczki rzepy (TuYV)?
Wektorem wirusa żółtaczki rzepy są głównie mszyce, a zwłaszcza dwa gatunki – mszyca brzoskwiniowo-ziemniaczana oraz mszyca kapuściana. Są one niezwykle skuteczne w roznoszeniu chorób, ponieważ szacuje się, że ponad 70% osobników jest nosicielem wirusa i może skutecznie go przekazywać pomiędzy plantacjami rzepaku ozimego, roślinami dzikorosnącymi, a także uprawami buraka cukrowego.
O stwierdzeniu wirusa żółtaczki rzepy (TuYV) w ostatniej z wymienionych roślin uprawnych w swoim komunikacie informował Instytut Ochrony Roślin PIB w Poznaniu.
Coraz trudniejsze zwalczanie mszyc w rzepaku ozimym
W przeszłości do eliminacji mszyc można było wykorzystać wiele substancji czynnych, które wchodziły w skład zapraw z grupy neonikotynoidów oraz insektycydów. Decyzją Komisji Europejskiej wiele skutecznych związków nie uzyskało odnowienia, co znacznie utrudnia zwalczanie mszyc w uprawie rzepaku. Warto wspomnieć w tym miejscu choćby dimetoat, czy chloropiryfos, które przez dłuższy okres zabezpieczały plantacje przed szkodnikami.
Obecnie do zwalczania mszyc w rzepaku ozimym wykorzystywane są substancje czynne z grupy pyretroidów np. deltametryna, lamdba-cyhalotryna oraz acetamipryd. Jednak skuteczność zastosowanych zabiegów owadobójczych jest często niezadowalająca, dlatego warto skorzystać z wszystkich możliwości ograniczenia negatywnego wpływu wirusa TuYV na plon rzepaku ozimego.
Liść rzepaku porażony przez wirus TuYV
Odmiany odporne na wirus żółtaczki rzepy (TuYV)
Biorąc pod uwagę trudność w zwalczaniu wektorów wirusa żółtaczki rzepy (TuYV) oraz przebieg pogody sprzyjający występowaniu mszyc jesienią, to zasadny jest wybór odmian odpornych. To właśnie siew nasion rzepaku odmian odpornych jest jedyną skuteczną metodą radzenia sobie z chorobą i jej ujemnym wpływem na plon. Badania wskazują, że porażone rośliny mogą plonować znacznie gorzej od zdrowych, a strata w plonie może przekraczać nawet 30%. W Polsce pierwszą zarejestrowaną odmianą, posiadającą odporność na wirus żółtaczki rzepy był LG Architect. Obecnie odporność na TuYV występuje w większości odmian.
Wybierając nasiona rzepaku ozimego, warto zwrócić uwagę na odmiany odporne na wirus żółtaczki rzepy. Ich siew pozwoli na niezaprzątanie sobie głowy chorobą.
Mateusz Gniatkowski
Dział Doradztwa i Rozwoju
