Szkodniki glebowe — bez zwalczania, stanowią duże zagrożenie dla upraw
Marcin Kaczmarek
Szkodniki glebowe to grupa agrofagów składająca się z różnych gatunków owadów, których larwy uszkadzają rośliny uprawne. Ich miejscem bytowania jest głównie gleba, przez co ich zwalczanie przy pomocy zabiegów insektycydowych nalistnych ma niską skuteczność.
Występują zarówno w uprawach trwałych — wieloletnich, jak i w jednorocznych i większość gatunków jest wielożerna. Oznacza to, że mogą uszkadzać różne gatunki roślin uprawnych oraz dzikorosnących. Z przygotowanego materiału dowiesz się, jakie agrofagi można zaliczyć do szkodników glebowych oraz jak je zwalczać.
Główne szkodniki glebowe
W uprawach polowych jednorocznych oraz trwałych (użytki zielone, plantacje roślin jagodowych) największe straty powodują 3 grupy szkodników glebowych:
- rolnice
- pędraki
- drutowce
Oprócz wymienionych wyżej szkodników rośliny mogą być uszkadzane także przez larwy łokasia garbatka, leni oraz komarnic. Z reguły szkodniki glebowe nie zagrażają całej plantacji, a występują na niej placowo. W przypadku braku skutecznej ochrony — straty, które powodują, są z roku na rok coraz większe.
Rolnice — gąsienice sówkowatych
W Polsce występuje ponad 60 gatunków rolnic, ale tylko niektóre uszkadzają uprawy polowe warzyw oraz pozostałych roślin. Szkody powodują larwy, które obniżają plon oraz jego jakość handlową. Przebieg pogody sprzyja rozwojowi rolnicy, dlatego w ciągu roku mogą występować już dwa pokolenia. Zimują zwykle gąsienice, które przepoczwarczają się wczesną wiosną, dając początek pierwszemu pokoleniu motyli.
Pędraki — larwy żukowatych
Pędraki, podobnie jak rolnice są szkodnikami wielożernymi. Mogą żerować na różnych gatunkach roślin. Największe szkody w uprawach powodują: larwy chrabąszcza majowego, guniaka czerwczyka, ogrodnicy niszczylistka oraz chrabąszcza kasztanowca. Straty są szczególnie dotkliwe w wieloletnich uprawach roślin jagodowych, w warzywach oraz na trwałych użytkach zielonych. Zdecydowanie rzadziej pędraki powodują istotne szkody w uprawach, takich jak zboża, rzepak czy kukurydza.
Drutowce — larwy sprężykowatych
Powodują największe straty w uprawie: kukurydzy, rzepaku ozimego, buraka cukrowego, roślin motylkowych grubonasiennych, ziemniaka oraz warzyw. Spośród wszystkich chrząszczy z rodziny sprężykowatych (Elateridae), najczęściej, rośliny uprawne uszkadza ich 6 gatunków: osiewnik rolowiec, osiewnik skibowiec, nieskor czarny, dwójkowiec szeroki, dwójkowiec kruszcowy, pilniczek polny.
Zagrożenie w uprawach polowych
Największe straty przynoszą presje szkodników glebowych na młodych roślinach. W przypadku intensywnego żerowania mogą prowadzić do ich zamierania i strat w obsadzie. Dlatego monitoring występowania na plantacji oraz decyzje o ich zwalczaniu trzeba podejmować wcześnie. Najlepiej w niskich fazach rozwojowych, gdy roślina jest najbardziej wrażliwa, a zabiegi nalistne mogą jeszcze ograniczyć straty w obsadzie.
Na polach uprawnych szkodniki glebowe występują placowo. Z reguły ich obecność stwierdzana jest blisko brzegów pola od strony miedzy, zadrzewień śródpolnych. Migracja larw jest mocno ograniczona, najczęściej uszkadzają sąsiadujące ze sobą rośliny.
Zabiegi uprawowe — niechemiczne rozwiązanie w walce ze szkodnikami
Jedną z niechemicznych metod zwalczania szkodników są zabiegi uprawowe. Mają one na celu „wydobycie” larw szkodników z głębszych warstw gleby na powierzchnię. Naraża je to na działanie słońca — zasychają oraz mogą być zjadane przez chrząszcze z rodziny biegaczowatych lub ptaki. Sam zabieg uprawowy może uszkadzać szkodniki glebowe, przez co giną.
W przypadku dużej presji np. podczas likwidacji upraw wieloletnich, zabiegi uprawowe są częścią strategii rozwiązania problemu szkodników. Jednak w wielu przypadkach w walce ze szkodnikami glebowymi muszą być wspierane przez zabiegi chemiczne.
Czym zwalczać szkodniki glebowe?
Analiza zarejestrowanych środków ochrony roślin (stan na 8.02.2026) pokazuje, że dostępność rozwiązań do zwalczania rolnic, pędraków i drutowców jest ograniczona.
W przypadku pędraków sytuacja jest szczególnie trudna. Do ich eliminacji zarejestrowany jest tylko jeden insektycyd doglebowy zawierający cypermetrynę. Natomiast do walki z rolnicami i drutowcami istnieje więcej opcji, ale wymagają one precyzyjnego doboru do uprawy oraz warunków.
Ochronę części upraw przed drutowcami można oprzeć na zaprawach nasiennych zawierających jedną z substancji czynnych: teflutrynę, flupradifuron lub cyjanotraniliprol. W wybranych uprawach dostępne są także zarejestrowane środki owadobójcze do aplikacji doglebowej z: teflutryną, lambda-cyhalotryną, cypemetryną, a także biologiczny środek ochrony roślin oparty o grzyb Beauveria bassiana.
Z kolei do zwalczania rolnic oprócz środków do zaprawiania można wykorzystać także insektycydy nalistne. Jednym z nich jest Inazuma 130 WG (acetamipryd + lambda cyhalotryna) oraz biologiczny środek ochrony roślin zawierający w swoim składzie bakterie z rodzaju Bacillus.
Skuteczna eliminacja tej grupy szkodników jest bardzo trudna, ponieważ miejsce ich bytowania oraz żerowania znajduje się najczęściej poza zasięgiem działania insektycydów nalistnych. Stosowanie zapraw zabezpiecza jedynie młode rośliny, a aplikacja środków doglebowych nie zawsze daje zadowalające rezultaty.
Marcin Kaczmarek
Dział Doradztwa i Rozwoju
