Choroby soi — realne zagrożenie dla polonu

W Metodyce Integrowanej Produkcji soi wymienionych jest 12 jednostek chorobowych. Różnią się one wpływem na plon. Do chorób soi o największym, ujemnym oddziaływaniu na rośliny należy wymienić:

• zgorzel siewek
• zgniliznę twardzikową
• septoriozę soi (brązową plamistość liści soi)
• antraknozę soi
• askochytozę soi
• chwościk soi
• fuzariozę soi
• rdzę soi
• szarą pleśń

Presja wymienionych chorób jest różna. Najczęściej na plantacji podczas wegetacji występuje septorioza soi i zgnilizna twardzikowa. Zgorzel siewek ze względu na termin występowania jest często mylony z fitotoksycznością herbicydów.

Należy mieć na uwadze, że potoczne przekonanie o dużej zdrowotności soi oraz o braku konieczności ochrony grzybobójczej nie jest do końca słuszne.

Pierwszą chorobą, która może atakować soje na etapie kiełkowania, jest zgorzel siewek. Powodowana jest ona przez kilka grzybów patogenicznych (Globisporangium spp., Pythium spp., Fusarium ssp., Botrytis cinerea) przenoszonych z zainfekowanym materiałem siewnym, ale także obecnych w glebie i na resztkach pożniwnych.

Porażenie zgorzelą siewek może prowadzić do zamierania roślin jeszcze przed wschodami lub silnego osłabienia roślin po wschodach. Wówczas objawy mogą być widoczne w postaci brunatnienia na korzeniach, hipokotylu, liścieniach oraz liściach. Występowaniu zgorzeli siewek sprzyjają przedłużające się wschody i osłabienie roślin zabiegami herbicydowymi.

Czym zabezpieczyć roślin przed zgorzelą siewek?

Pomimo rosnącego udziału w powierzchni zasiewów niewiele substancji czynnych zarejestrowanych jest do ochrony soi. Obecnie jest to tylko fludioksonil dostępny pod kilkoma nazwami handlowymi np. Maxim 025 FS.

Jest to powszechnie występująca choroba, która w pierwszej kolejności pojawia się na starszych liściach. Wraz z zagęszczeniem łanu poraża kolejne liście. Jej objawy to ciemnobrunatne plamy z żółtą otoczką (efekt hallo). Sprawcą septoriozy liści jest grzyb Septoria glycines, a choroba ze względu na swoje objawy nazywana jest też brązową plamistością liści.

Czym zwalczać septoriozę liści w soi?

Do zwalczania choroby można wykorzystać substancję czynną protiokonazol, która będzie działała wyniszczająco i leczniczo. Cennym uzupełnieniem dla niej będzie jedna z substancji czynnych o bardzo dobrym działaniu zapobiegawczym azoksystrobina lub boskalid.

Zgnilizna twardzikowa powodowana przez Sclerotinia sclerotiorum jest dobrze znana producentom rzepaku. Ten sam grzyb powoduje także choroby w soi. Jest to duży problem, ponieważ źródłem infekcji jest gleba ze sklerocjami pochodzącymi np. z uprawy rzepaku lub słonecznika. W glebie zarodniki przetrwalnikowe mogą zachować swoją żywotność przez wiele lat.

Przy braku skutecznej ochrony grzybobójczej soi i wystąpieniu choroby zwiększa się ich bank w glebie. Może to zwiększać presję choroby w uprawach następczych w płodozmianie, nawet jeżeli soja nie jest dla nich bezpośrednim przedplonem. Zgnilizna twardzikowa może w soi być zwalczana przez te same substancje czynne, co w rzepaku, czyli metkonazol, protikonazol, difenkonazol, azoksystrobinę oraz boskalid. Przygotowując program ochrony warto połączyć triazol ze związkiem o działaniu zapobiegawczym.

Chwościk soi to choroba liści, ale też strąków i łodygi, powodowana przez dwa grzyby Cercospora kikuchii oraz Cercospora sojina. Jej objawy są bardzo podobne do tych obserwowanych na burakach cukrowych i ćwikłowych. Na liściach pojawiają się liczne i małe plamy, które wraz z postępowaniem choroby łączą się i prowadzą do nekroz.

Wewnątrz zmian chorobowych widoczny jest jasny środek, natomiast na obwodzie charakterystyczna czerwonobrunatna otoczka. Jeżeli choroba występuje na strąkach, to plamy są purpurowe.

Presja chorób soi rośnie wraz ze zwiększającą się biomasą nadziemną. Największe zagęszczenie łan osiąga przed kwitnieniem i jest to idealny moment na wykonanie zabiegu fungicydowego. Zwłaszcza jeżeli zabieg uwzględnia działanie zapobiegawcze oraz interwencyjne i wyniszczające na choroby, które już rozwijają się w roślinie.

Zastosowanie substancji systemicznej o działaniu prewencyjnym pozwoli zabezpieczyć plantację w fazie kwitnienia oraz rozwijające się strąki.

Zwalczanie chemiczne ukierunkowane na zgniliznę twardzikową lub septoriozę liści pozwoli też zwalczyć i zabezpieczyć rośliny przed pozostałymi chorobami liści i łodyg. Podchodząc profesjonalnie do prowadzenia plantacji soi, trzeba w jej agrotechnice uwzględnić ochronę przed chorobami.

Soja jest cennym elementem płodozmianu i przerywa monokulturę zbożową. Jednak wraz ze wzrostem jej popularności będzie się także zwiększała presja ze strony jej szkodników i chorób. Warto podkreślić, że w uprawie soi będzie rosło znacznie zgnilizny twardzikowej, która powodowana jest przez tego samego sprawcę, co w rzepaku ozimym i słoneczniku.