Wyczyniec polny w uprawie zbóż - jak go ograniczyć i przeciwdziałać odporności?

Najłatwiej zauważyć go pod koniec wiosny, kiedy ponad łan wyrastają wąskie, walcowate i zwężające się ku górze wiechy. Na tym etapie jest już jednak za późno na skuteczną interwencję herbicydową. Decyzję o zabiegu trzeba podejmować znacznie wcześniej, rozpoznając siewki i młode rośliny.

Dlatego w ocenie młodych roślin, warto zwróć uwagę na:

• długi, błoniasty języczek liściowy, obejmujący źdźbło
• brak uszek u nasady blaszki liściowej
• wąskie, gładkie liście o matowej lub lekko niebieskozielonej barwie
• silne krzewienie i placowe występowanie w łanie

Jeśli identyfikacja nie jest pewna, warto oznaczyć miejsca występowania chwastu i skonsultować rośliny przed zabiegiem. Pomylenie wyczyńca z miotłą zbożową może prowadzić do nietrafionego doboru herbicydu i dalszego wzrostu zachwaszczenia.

Odporność nie powstaje dlatego, że pojedyncza roślina „przyzwyczaja się” do preparatu. W populacji mogą występować osobniki naturalnie mniej wrażliwe. Jeżeli przez kolejne sezony stosuje się substancje o tym samym mechanizmie działania, zabiegi wykonuje się zbyt późno albo używa dawek niezgodnych z etykietą, wrażliwe rośliny są eliminowane, a odporne przeżywają i wydają nasiona. W ten sposób ich udział w populacji rośnie.

Ryzyko zwiększa uproszczony płodozmian z dużym udziałem zbóż ozimych, wczesny siew, powtarzanie tych samych mechanizmów działania i uzależnienie strategii wyłącznie od zabiegów nalistnych. Sygnałem ostrzegawczym jest przeżywanie dobrze rozwiniętych roślin wewnątrz prawidłowo opryskanej powierzchni, szczególnie gdy inne chwasty w podobnej fazie zostały zwalczone. Nie każda nieskuteczność oznacza jednak odporność, przyczyną mogą być też niewłaściwy termin, pogoda, zbyt zaawansowana faza chwastu lub błąd aplikacji.

Przy dużej presji wyczyńca plan ochrony nie może zaczynać się od wyboru herbicydu. Najpierw trzeba ograniczyć dopływ nowych nasion do gleby i wykorzystać słabe strony biologii chwastu. Celem jest zmniejszenie liczby roślin, które będą musiały zostać zwalczone chemicznie w łanie.

Płodozmian i przerwa od zbóż ozimych

Wprowadzenie roślin jarych oraz upraw dwuliściennych przerywa cykl rozwojowy wyczyńca i poszerza możliwości jego kontroli. Na silnie zachwaszczonym polu warto rozważyć kilkuletnie ograniczenie udziału zbóż ozimych. Sama zmiana gatunku nie wystarczy, ale wyraźnie zmniejsza presję selekcyjną i ułatwia redukcję banku nasion.

Orka interwencyjna i płytka uprawa pożniwna

Jeżeli problem pojawił się niedawno, jednorazowa orka odwracająca może przemieścić świeżo osypane nasiona poniżej głębokości, z której wyczyniec skutecznie wschodzi. Trzeba jednak unikać przypadkowego wydobywania starszych nasion na powierzchnię w kolejnych latach. Sposób uprawy należy więc zaplanować w perspektywie całego płodozmianu, a nie jednego sezonu.

Drugim kierunkiem jest płytka uprawa pożniwna i przygotowanie tzw. fałszywego łoża siewnego. Pobudza ono nasiona znajdujące się w wierzchniej warstwie do wschodów. Siewki można następnie zniszczyć mechanicznie lub — jeżeli pozwalają na to termin, warunki i etykieta produktu — herbicydem totalnym przed wschodami rośliny uprawnej. Przy zwalczaniu mechanicznym ważne są suche warunki; w wilgotnej glebie wyrwane rośliny mogą ponownie się ukorzenić.

Opóźniony siew zbóż ozimych

Wczesny siew wydłuża jesienny okres rozwoju nie tylko zboża, lecz także wyczyńca. Przesunięcie terminu siewu pozwala zniszczyć pierwszą falę wschodów przed założeniem plantacji i ogranicza czas, w którym chwast może się rozkrzewić przed zimą. Termin należy jednak dostosować do regionu, gatunku, warunków wilgotnościowych i możliwości gospodarstwa, aby nie osłabić obsady oraz kondycji zboża.

Wiosną można ograniczać rośliny, które przetrwały jesienne zabiegi, oraz wschody pojawiające się po zimie. Nie warto jednak odkładać całej ochrony na ten termin. Wyczyniec ozimy jest wtedy zwykle silnie rozkrzewiony, bardziej konkurencyjny i trudniejszy do zwalczenia. Zabieg trzeba wykonać możliwie wcześnie, na aktywnie rosnące chwasty i w warunkach sprzyjających działaniu środka.

W zależności od aktualnej rejestracji i gatunku zboża program wiosenny może obejmować m.in. pinoksaden, mezosulfuron lub piroksysulam. Są to substancje reprezentujące określone mechanizmy działania, dlatego ich wybór powinien uwzględniać historię pola. Jeżeli wcześniejsze zabiegi z daną grupą wykazywały spadek skuteczności, nie należy bez diagnozy powtarzać tego samego schematu. Trzeba sprawdzić aktualne rejestracje, etykiety produktów i skonsultować program z doradcą.

Program antyodpornościowy powinien opierać się na kilku działaniach wykonywanych konsekwentnie:

• łącz metody agrotechniczne i chemiczne — herbicyd nie może być jedynym narzędziem
• zmieniaj uprawy oraz terminy siewu, zwiększając udział roślin jarych i dwuliściennych
• dobieraj mechanizmy działania do historii pola, a nie tylko nazwę handlową produktu
• stosuj dawki, terminy i warunki aplikacji zgodne z aktualną etykietą
• zwalczaj młode rośliny przed krzewieniem i nie czekaj na wiosnę, jeśli możliwa jest skuteczna ochrona jesienna
• kontroluj efekty zabiegu i nie dopuść, aby rośliny, które przetrwały, wydały nasiona
• czyść maszyny po pracy na zachwaszczonych polach, aby nie przenosić nasion na kolejne plantacje

Przy podejrzeniu odporności warto pobrać nasiona z roślin, które przetrwały zabieg, i zlecić badanie. Wynik pozwoli odróżnić odporność od błędu aplikacji oraz lepiej zaplanować płodozmian i program ochrony na kolejne sezony.

Walka z wyczyńcem polnym nie kończy się na wyborze herbicydu. Najlepsze efekty daje program, który ogranicza wschody przed siewem, wykorzystuje przewagę ochrony jesiennej, rotuje mechanizmy działania i nie pozwala ocalałym roślinom wydać nasion.

Jeżeli wyczyniec pojawia się placowo lub skuteczność dotychczasowych zabiegów spada, skontaktuj się z doradcą Osadkowski. Wspólnie ocenimy sytuację na polu i dobierzemy rozwiązanie zgodne z aktualną rejestracją oraz historią plantacji.