Choroby podstawy źdźbła

Choroby podstawy źdźbła

Choroby podstawy źdźbła występują powszechnie we wszystkich gatunkach uprawianych zbóż ozimych i jarych. Największe znaczenie mają w zbożach ozimych, zwłaszcza gdy zboża uprawiane są w monokulturze lub po kukurydzy.

Choroby podstawy źdźbła zwane chorobami podsuszkowymi powodują istotne straty w plonie nawet do 50% z powodu uszkodzenia źdźbła i korzeni oraz tkanek przewodzących co prowadzi do odcięcia dopływu wody i składników pokarmowych od korzenia do kłosa.

Osłabiają roślinę, powodują łamanie się dolnych międzywęźli i wyleganie. Jednym z najpoważniejszych objawów choroby jest przedwczesne zamieranie już wykłoszonych roślin. Kłosy bieleją, są puste lub zawierają ziarno poślednie o bardzo niskiej masie. Największe straty powodują w uprawach, gdzie nie są zwalczane kompleksowo.

Fuzaryjna zgorzel podstawy źdźbła

Choroba ta jest jedną z kilku form fuzariozy zbóż wywoływana przez gatunki takie jak F.culmorum, F.graminearum i F.avenaceum. Typowymi objawami fuzaryjnej zgorzeli podstawy są podłużne, brunatne lub jasnobrązowe nekrozy na dolnych międzywęźlach.

Porażone mogą być również korzenie, które gniją i zamierają. Sprawcy choroby mogą długo utrzymywać się w postaci grzybni w glebie oraz na resztkach pożniwnych.

Łamliwość podstawy źdźbła

Jest chorobą wywoływana przez grzyby Oculimacula acuformis i O. yallundae. Objawy początkowo trudne do rozpoznania pojawiają się już jesienią lub wczesną wiosną. Na pochwie liściowej pojawiają się niewielkie, podłużne i brunatne plamy. Plamy stają się wyraźniejsze, gdy zboża są w fazie strzelania w źdźbło (pierwsze kolanko).

Na dolnym międzywęźlu pojawiają się owalne, jasnobrązowe plamy z ciemniejszą, brązową obwódką. Grzyb powoduje zamieranie tkanek przewodzących i przedwczesne zamieranie roślin. Jest główną przyczyną łamania podstawy źdźbła i wylegania.

Zgorzel podstawy źdźbła

Jest chorobą złego zmianowania powodowaną przez grzyba Gaeumannomyces graminis. Pierwszym objawem jest brunatnienie i zamieranie korzeni już w fazie siewki.

Na podstawie pędu występują podłużne, czarne plamy, które z czasem obejmują całą podstawę źdźbła. Wczesne porażenie chorobą powodują zahamowanie krzewienia, a zboże po wykłoszeniu się jest niższe, pożółkłe a kłosy białe i bez ziarna.

Chore rośliny z uwagi na zniszczony system korzeniowy bardzo łatwo wyciągnąć z ziemi.

Ostra plamistość oczkowa - Rizoktonioza zbóż

Jest to choroba wywoływana przez grzyby Rhizoctonia cerealis i R. solani. Choroba rzadko powoduje wyłamywanie się źdźbła w odróżnieniu od łamliwości podstawy źdźbła, jednak z powodu utrudnionego przepływu substancji pokarmowych oraz wody prowadzi do obniżenia ilości i jakości ziarna.

Pierwszym objawem jest brunatnienie i zgorzel, czyli zamieranie korzeni, a ostatecznie siewek. W późniejszym okresie objawy występują na podstawie źdźbła, aż do drugiego kolanka. Brunatne plamy są wydłużone, ostro zakończone, nieregularne z jasnym środkiem i ciemniejszą obwódką.

W środku plam występują brunatne sklerocja. Kłosy chorych roślin bieleją.

Zapobieganie chorobom podsuszkowym

Głównym źródłem chorób podstawy źdźbła jest ścierń i słoma porażona przez grzyby powodujące chorobę. Rola resztek pożniwnych w rozprzestrzenianiu się chorób jest bardzo ważna, podobnie jak uprawianie zbóż w monokulturze.

Dlatego tak ważne jest prawidłowe zmianowanie, zwalczanie samosiewów zbóż i perzu, a jeśli już musimy posiać rośliny zbożowe na tym samy polu w kolejnym roku, to warto szukać rozwiązań np. stosować bakterie przyspieszające rozkład słomy i resztek pożniwnych - Convert WG (opryskać słomę i wymieszać z glebą). Efektem tego będzie ograniczenie miejsca zimowania grzybów, zmniejszenie dostępności żelaza dla grzybów, oraz bezpośrednie działanie antagonistycznie bakterii w stosunku do sprawców chorób podstawy źdźbła.

Aby działać kompleksowo, warto kupować kwalifikowany materiał siewny, oraz szukać odmian zbóż o podwyższonej odporności na choroby podstawy źdźbła. Jeśli siejemy pszenicę po pszenicy, zwróćmy szczególną uwagę, aby siew był nie za głęboki, w starannie uprawioną glebę oraz w optymalnym lub lekko opóźnionym terminie.

Jak zwalczać i chronić rośliny przed chorobami podstawy źdźbła i korzeni?

Pszenica ozima:

Pszenica ozima:

PRODUKT SUBSTANCJA AKTYWNA DAWKA
Unix 75 WG cyprodynil 750 0,4
Praktis protiokonazol 250 0,4
Inovis Flex metrafenon 300 0,4

Jęczmień ozimy:

PRODUKT SUBSTANCJA AKTYWNA DAWKA
Unix 75 WG cyprodynil 750 0,5
Tern Turbo 750 EC fenpropidyna 0,3

Pszenżyto ozime, Jęczmień jary:

PRODUKT SUBSTANCJA AKTYWNA DAWKA
Inovis Flex metrafenon 300 0,25
Vitissimo mefentriflukonazol 0,75
 

Małgorzata Hereda-Woźniak
Osadkowski.pl

    Co atakuje nasze zboża?

    Na początek kilka słów o najważniejszych i najbardziej uciążliwych chorobach podstawy źdźbła, którymi są: zgorzel podstawy źdźbła, fuzaryjna zgorzel podstawy źdźbła i korzeni oraz łamliwość źdźbła. Choroby te, atakując korzenie oraz źdźbła, powodują utratę zdolności zaopatrzenia rośliny w wodę i składniki umożliwiające wydanie plonu. Rośliny zainfekowane tymi patogenami są gorzej rozkrzewione, przedwcześnie zasychają, w czasie dojrzewania ziarno słabo się wypełnia, a kłosy przedwcześnie bieleją. Zmniejszenie plonu zbóż może wynieść od 30 do nawet 60%.

    Cechy rozpoznawcze najważniejszych chorób podstawy źdźbła:

    • Fuzaryjna zgorzel podstawy źdźbła i korzeni (Fusarium spp.) - zbrunatnienie pochwy liściowej i źdźbła, plamy w postaci kresek lub nieregularne barwy brązowej albo brunatnej, kolanka barwy brązowej, korzenie mogą być brązowe lub kasztanowe.
    • Ostra plamistość oczkowa (Rhizoctonia cerealis) - na źdźble beżowo-słomkowe plamy z wyraźną, brunatną obwódką, często z ostrymi, nieregularnymi konturami.
    • Łamliwość źdźbła zbóż (Pseudocercosporella herpotrichoides) - plamy owalne, soczewkowate z bursztynowobrązową, rozmywającą się obwódką, na powierzchni plam czarne przyprószenie, tzw. łatki.
    • Zgorzel podstawy źdźbła (Gaeumannomyces graminis) - korzenie roślin na wiosnę poczerniałe, rośliny zahamowane we wzroście, zżółknięte dolne liście. Podstawa źdźbła poczerniała, wygląda jak osmolona, rośliny i kłosy przedwcześnie zasychają, tzw. białokłosowość.

    Zwalczanie chorób podstawy źdźbła należy przeprowadzać wczesną wiosną, począwszy od fazy krzewienia roślin. Ważne jest, by wykonywać zabiegi w odpowiedniej temperaturze wskazanej przez producenta preparatu, którym zamierzamy wykonywać oprysk. Podczas decyzji o zakupie odpowiednich środków chemicznych należy uwzględnić nasilenie chorób podstawy źdźbła na naszej plantacji. Czasami warto przeprowadzić szczegółową analizę występowania i natężenia patogenów, gdyż w ten sposób możemy zaoszczędzić pieniądze, kupując środki tańsze i w naszych warunkach równie skuteczne. Na rynku dostępnych jest wiele kombinacji preparatów chemicznych eliminujących zagrożenie utraty plonu poprzez choroby podstawy źdźbła. Polecanym przeze mnie rozwiązaniem jest zastosowanie mieszaniny środków Tern Premium 575 EC w dawce 0,6 l/ha oraz Promax 450 EC w dawce 0,8 l/ha (dodatkowo zwalczamy również mączniaki). Alternatywnie można także zastosować środek Matador 303 SE w dawce 1,6 l/ha. Bardzo dobre efekty daje też użycie mieszaniny trzech substancji czynnych (prochloraz, tebukonazol, proquinazid) w postaci środków Promax 450 EC w dawce 0,7 l/ha + Syrius 250 EW w dawce 0,6 l/ha + Talius 200 EC w dawce 0,1 l/ha. Przy zastosowaniu tej ostatniej mieszaniny, oprócz zwalczania patogenów podstawy źdźbła, zapobiegawczo zabezpieczamy rośliny przed mączniakami oraz eliminujemy zagrożenie porażenia septoriozami. Przedstawione powyżej rozwiązania gwarantują ochronę plantacji przed zagrożeniem porażenia młodych roślin chorobami podstawy źdźbła przy niewygórowanym nakładzie finansowym, zapewniając powodzenie zabiegu chemicznego. Innymi równie dobrymi propozycjami są środki z tak zwanej górnej półki, czyli Capalo 337,5 SE w dawce 2 l/ha i Aviator Xpro 225 EC w dawce 1 l/ha oraz środek Unix 75 WG w dawce 1 l/ha. Preparaty te bardzo dobrze zwalczają choroby podstawy, jednak nie zawsze zastosowanie ich jest ekonomicznie uzasadnione.